Op hoge poten

Ik vind elanden zo mooi. Zo groot. Zo statig. En dan dat gewei. Machtig.

De eerste zag ik toen ik in Boston woonde, aan het begin van mijn fotocarrière. Meerdere zelfs. Later in Noorwegen stond er ineens een grote man voor me, in de stromende regen. Indrukwekkend. Tot mijn vrouw me terugtoeterde en hij verdween.

Jarenlang niets

Daarna bleef het jarenlang stil. Hooguit een vrouwtje of een jong dier. Mooi, maar het is toch die stier met dat enorme gewei waar je voor gaat. Ik ben er zelfs een keer gericht voor naar Canada gegaan. En in Alaska leerde een eland me met een schijnaanval dat richtlijnen maar richtlijnen zijn.

De beste momenten kwamen uiteindelijk op reis met mijn vader, in de Grand Tetons, in november. Enorme aantallen elanden. Stieren. En eindelijk ook dichtbij. We zagen ze zelfs vechten. Mijn beste elandentrip ooit.

De vraag

Waarom staat een eland op zulke hoge poten?

De eland is het grootste hert ter wereld. Een stier is tot zijn schouders bijna twee meter hoog. Toch beweegt hij zich soepel door bos, moeras en sneeuw. Dat is geen toeval.

Het antwoord

Elanden leven in het noorden, waar de winter lang is en de sneeuw diep. Waar een ree tot zijn buik wegzakt, stapt een eland er gewoon doorheen. Omgevallen bomen en struiken stapt hij net zo makkelijk over. Zijn hoeven spreiden zich onder zijn gewicht, zodat hij minder diep wegzakt in sneeuw en moeras.

In de zomer staat hij met diezelfde poten tot zijn buik in het meer. Daar eet hij waterplanten, die vol zouten zitten die hij op het land nauwelijks vindt. Hij kan zelfs helemaal kopje onder gaan. Het water helpt hem ook om af te koelen, want met zijn dikke vacht heeft een eland het in de zomer al snel te warm.

Dan die lange snuit met die overhangende bovenlip. Daarmee stroopt hij bladeren en twijgen van takken, hoog in de struiken waar andere herten niet bij kunnen.

En het gewei. Een stier laat het elk jaar opnieuw groeien, in een paar maanden tijd, tot wel twintig kilo. In de zomer zit het nog in de bast, een zachte huid vol bloedvaten. In de herfst schuurt hij die eraf, voor de bronst. Zo’n gewei is pure reclame. Het laat vrouwtjes en rivalen zien hoe sterk hij is en hoe goed hij die zomer heeft gegeten.

Waarom juist hier zo groot?

Hoge poten verklaren hoe hij door de sneeuw komt. Maar waarom werd juist in het noorden het grootste hert ter wereld? Een groot lijf houdt in de kou zijn warmte beter vast dan een klein lijf, want er is minder huid per kilo om warmte kwijt te raken. Daarom zijn dieren in koude streken vaak groter dan hun familie in warmere streken. De eland is daar het sterkste voorbeeld van.

Groot zijn helpt ook in de winter, als er niets groens meer is. Een groot lijf verteert twijgen en schors langzamer en beter, en heeft meer reserves om de maanden zonder vers voer door te komen. De taiga heeft de eland niet alleen hoge poten gegeven. Ze heeft hem groot gemaakt.

Elanden staken via de landbrug bij de Beringstraat over naar Amerika. Daarom vind je ze nu in de hele taiga rond de noordpool, van Noorwegen tot Alaska en de Tetons.

Wie er nog meer rondloopt

Een eland leeft niet alleen. Wolven en beren jagen vooral op de kalveren, en een moeder verdedigt haar jong fel. Zwemt een eland tussen eilanden, dan jaagt soms zelfs de orka op hem. Raven volgen de wolven, op zoek naar wat er overblijft. En de bever bouwt de dammen en vijvers waar de eland in de zomer zijn waterplanten vindt.

Alles aan een eland is gebouwd voor een land van sneeuw, moeras en meren.

Terug naar het moment

In november is de bronst eigenlijk voorbij. Toch stonden de stieren daar nog met hun geweien tegen elkaar te duwen. Ze dragen het dan nog maar kort. Niet lang daarna werpen ze het af, en begint alles weer opnieuw. Als ik nu terugkijk naar die stieren in de Tetons, zie ik niet alleen een mooi dier. Ik zie een hele zomer aan eten, op het hoofd van een eland.

Nog op mijn lijst

Dit verhaal is nog niet af. Deze beelden mis ik nog, en ik vul ze aan zodra ik ze heb:

• Een eland die kopje onder gaat in een meer
• Vechtende stieren midden in de bronst
• Een eland klein in een groot en koud bos, alleen silhouet en gewei in mist of sneeuw
• Een eland die door diepe sneeuw stapt
• Een stier met zijn gewei nog in de bast
• Een kalf bij zijn moeder, van dichtbij

Logboek

Elke keer dat ik deze soort opnieuw tegenkom, schrijf ik het hier op.

• Grand Tetons, november
  Met mijn vader. Enorme aantallen elanden, stieren van dichtbij en zelfs vechtende stieren. Mijn beste elandentrip ooit.
• Alaska
  Een schijnaanval. Richtlijnen zijn maar richtlijnen.
• Canada
  Een gerichte zoektocht naar een grote stier.
• Noorwegen
  Een grote man in de stromende regen, tot mijn vrouw me terugtoeterde.
• Boston
  Mijn eerste elanden, meerdere zelfs, aan het begin van mijn fotocarrière.