Dutch Delta

Rivieren, polders, moeras en veen

Eerst de dieren die dit landschap het best vertellen, daarna de rest van wat ik er zag.

Waarom dit project

Dit is mijn eigen landschap. Ik woon in een land van water, tussen IJsselmeer, polder en dijk. Hier kan ik elke week het veld in, en juist de dieren om de hoek worden vaak over het hoofd gezien.

Een delta is nooit af. Rivieren brengen slib, getijden en stormen verleggen geulen, en zoet en zout water mengen zich. Wie hier leeft, moet om kunnen gaan met verandering: snel nieuw gebied innemen, wisselen van voedsel, of zelf het landschap naar zijn hand zetten, zoals de bever.

In de polder heeft de mens die dynamiek vastgelegd in een raster van sloten. Duizenden kilometers water vol vis en insecten maken de polder voor de ijsvogel en de fuut een jachtgebied zonder einde. En in de natte weilanden met een hoog waterpeil brengt de grutto zijn jongen groot.

Ook moeras en veen horen erbij. Bijna heel Nederland begon ooit als veen. Laagveen wordt gevoed door rivier en grondwater, hoogveen leeft alleen van regen. In die natte wereld kleurt de heikikker in het voorjaar helemaal blauw.

Het gaat me om het landschap van rivieren en wetlands, niet om de grens. Een paar beelden maakte ik net over de grens, zoals de bevers in de Ardennen.

Waarom deze dieren? Ik koos de ijsvogel, de bever en de grutto. De ijsvogel jaagt in het raster van sloten, de bever bouwt zijn eigen landschap en de grutto laat zien hoe het met de natte weilanden gaat.

IJsvogel

Wat doet een tropische vogel in een Nederlandse sloot?

Meer over de ijsvogel

Het antwoord: ijsvogels komen uit de tropen van Azië en Australië, waar de meeste soorten nog steeds leven. Onze ijsvogel werd een specialist van helder, open water en kon daarmee ver naar het noorden trekken. De prijs is dat hij sterft als het water dichtvriest. Zijn antwoord daarop: tot drie broedsels per jaar, zodat hij na elke strenge winter snel terugkomt.

Het blauw van een ijsvogel is geen kleurstof. Zijn veren zitten vol piepkleine luchtbelletjes die alleen blauw licht terugkaatsen, net als bij een zeepbel. Het oranje van zijn buik is wel pigment. Zo is hij in de zon fel en in de schaduw bijna onzichtbaar.

Hij duikt kopje onder met een snavel als een dolk en een doorzichtig ooglid over zijn ogen. Zijn familie komt uit de tropen. Onze ijsvogel is een noordelijke buitenpost, en daarom zo kwetsbaar: na een strenge winter is vaak het grootste deel verdwenen. Hij herstelt door meerdere legsels per jaar, in een tunnel in een steile oever.

Hij woont ook in mijn tuin en is een beetje mijn gids geworden. Toen ik voor een moeilijke beslissing stond, zag ik na jaren weer een ijsvogel. Toen wist ik dat ik het moest doen.

Het beeld dat ik zoek: de duik en het ijs. Het moment dat een blauwe streep het water breekt, en een ijsvogel in de bevroren winter waar hij zo kwetsbaar voor is.

Spreidingskaart ijsvogel
Globale spreiding: Europa, Noord-Afrika en Azië tot Nieuw-Guinea
IUCN Rode Lijst
  1. LC
  2. NT
  3. VU
  4. EN
  5. CR
  6. EW
  7. EX
Niet bedreigd
IJsvogel met visIJsvogel met visIJsvogel profielIJsvogel profielIJsvogel in de mistIJsvogel in de mistIJsvogel met vis op een takIJsvogel met vis op een takIJsvogelIJsvogelIJsvogel in het landschapIJsvogel in het landschapIJsvogel met visIJsvogel met visIJsvogelIJsvogelIJsvogelIJsvogelIJsvogelIJsvogel

Bever

Hij bouwt zijn eigen landschap.

Meer over de bever

De bever is een landschapsbouwer. Met zijn dammen zet hij beken onder water en maakt hij moeras, poelen en dood hout. Daar profiteren vissen, libellen, amfibieën en vogels van. Weinig dieren veranderen hun omgeving zo sterk.

Zijn tanden zijn oranje door ijzer en groeien zijn hele leven door. Zijn platte, geschubde staart is roer, vetvoorraad en alarmsignaal tegelijk. In 1826 werd de laatste bever in Nederland gedood. Sinds de herintroductie in de Biesbosch in 1988 leven er weer duizenden.

Het beeld dat ik zoek: de bouwer. Niet alleen het dier, maar zijn werk: het landschap dat hij maakt, met hemzelf klein erin.

Spreidingskaart bever
Globale spreiding van de Europese bever, versnipperd en nog steeds groeiend
IUCN Rode Lijst
  1. LC
  2. NT
  3. VU
  4. EN
  5. CR
  6. EW
  7. EX
Niet bedreigd
Bever in het donkerBever in het donkerBeverBeverBeverBever

Grutto

Hoe werd een vogel van moeras en steppe afhankelijk van het Hollandse weiland?

Meer over de grutto

Het antwoord: oorspronkelijk broedde de grutto in natte venen, overstromingsvlaktes en steppen. Die zijn in West Europa grotendeels verdwenen, en het natte Hollandse weiland werd zijn nieuwe thuis. Omdat grutto’s terugkeren naar de plek waar ze geboren zijn, zit de Nederlandse grutto daar nu aan vast.

Met zijn lange snavel prikt de grutto diep in natte, zachte grond naar wormen. Zijn kuikens eten insecten in kruidenrijk grasland. Hij is dus afhankelijk van een hoog waterpeil en laat gemaaid gras, precies wat in het moderne boerenland verdwijnt.

Een groot deel van alle grutto’s van Europa broedt in Nederland. In de winter trekken ze via Spanje en Portugal naar West Afrika. Hoe het met de grutto gaat, zegt dus veel over hoe het met onze polders gaat.

Het beeld dat ik zoek: het weiland van een kuiken. Een abstract beeld van kuikens die tussen het hoge gras zelf hun voedsel zoeken.

Spreidingskaart grutto
Blauw is het broedgebied, licht het overwinteringsgebied. Globaal.
IUCN Rode Lijst
  1. LC
  2. NT
  3. VU
  4. EN
  5. CR
  6. EW
  7. EX
Gevoelig
GruttoGruttoGruttoGruttoGruttoGrutto

Land van water

De polder, het riet en wie er nog meer woont

Rennende haasRennende haasKikker in het kroosKikker in het kroosBoomkikker op doorntakBoomkikker op doorntakKuifeend in gouden lichtKuifeend in gouden lichtBunzing in boomstamBunzing in boomstamAalscholver in bewegingAalscholver in bewegingKikker op leliebladKikker op leliebladGroene kikkerGroene kikkerKikker in het waterKikker in het waterBruine kiekendiefBruine kiekendiefHuismus op het dakHuismus op het dakVosVosVosVosVosVosVechtende vossenVechtende vossenSteenuilSteenuilSteenuilSteenuilSteenuilSteenuilSteenuilSteenuilBeekjufferBeekjufferWaterjufferWaterjufferLibel in tegenlichtLibel in tegenlichtWaterjufferWaterjufferKluutKluutDrieteenstrandloperDrieteenstrandloperRoodborstRoodborstBoomkikkerBoomkikkerBruine ratBruine rat