De Lage Landen

Van sloot en duin tot het loofbos

Mijn eigen land: laag, nat en vol leven dat vaak over het hoofd wordt gezien.

Waarom dit project

Ik woon in een land van water, tussen IJsselmeer, polder en dijk. Hier kan ik elke week het veld in. Van de sloten en de duinen tot het loofbos van de Veluwe: het is één laag land, gevormd door rivieren, zee en mensen.

Ik koos drie dieren die dat landschap zelf maken of lezen. De ijsvogel jaagt in het raster van sloten, de bever bouwt zijn eigen moeras en de wisent vreet en vertrapt open plekken in het bos. De ijsvogel kan ik zelfs vanuit mijn eigen tuin volgen.

Een paar beelden maakte ik net over de grens, zoals de bevers in de Ardennen.

IJsvogel

Wat doet een tropische vogel in een Nederlandse sloot?

Meer over de ijsvogel

Het antwoord: ijsvogels komen uit de tropen van Azië en Australië, waar de meeste soorten nog steeds leven. Onze ijsvogel werd een specialist van helder, open water en kon daarmee ver naar het noorden trekken. De prijs is dat hij sterft als het water dichtvriest. Zijn antwoord daarop: tot drie broedsels per jaar, zodat hij na elke strenge winter snel terugkomt.

Het blauw van een ijsvogel is geen kleurstof. Zijn veren zitten vol piepkleine luchtbelletjes die alleen blauw licht terugkaatsen, net als bij een zeepbel. Het oranje van zijn buik is wel pigment. Zo is hij in de zon fel en in de schaduw bijna onzichtbaar.

Hij duikt met een snavel als een dolk en broedt in een tunnel in een steile oever.

Hij woont ook in mijn tuin en is een beetje mijn gids geworden. Toen ik voor een moeilijke beslissing stond, zag ik na jaren weer een ijsvogel. Toen wist ik dat ik het moest doen.

Het beeld dat ik zoek: de duik en het ijs. Het moment dat een blauwe streep het water breekt, en een ijsvogel in de bevroren winter waar hij zo kwetsbaar voor is.

Spreidingskaart ijsvogel
Globale spreiding: Europa, Noord-Afrika en Azië tot Nieuw-Guinea
IUCN Rode Lijst
  1. LC
  2. NT
  3. VU
  4. EN
  5. CR
  6. EW
  7. EX
Niet bedreigd

Bever

Hij bouwt zijn eigen landschap.

Meer over de bever

De bever is een landschapsbouwer. Met zijn dammen zet hij beken onder water en maakt hij moeras, poelen en dood hout. Daar profiteren vissen, libellen, amfibieën en vogels van. Weinig dieren veranderen hun omgeving zo sterk.

Zijn tanden zijn oranje door ijzer en groeien zijn hele leven door. Zijn platte, geschubde staart is roer, vetvoorraad en alarmsignaal tegelijk. In 1826 werd de laatste bever in Nederland gedood. Sinds de herintroductie in de Biesbosch in 1988 leven er weer duizenden.

Het beeld dat ik zoek: de bouwer. Niet alleen het dier, maar zijn werk: het landschap dat hij maakt, met hemzelf klein erin.

Spreidingskaart bever
Globale spreiding van de Europese bever, versnipperd en nog steeds groeiend
IUCN Rode Lijst
  1. LC
  2. NT
  3. VU
  4. EN
  5. CR
  6. EW
  7. EX
Niet bedreigd

Wisent

De Europese bizon, maker van open plekken.

Meer over de wisent

De wisent, ook wel Europese bizon, is het grootste landdier van Europa. Met zijn gewicht vertrapt hij struiken, hij schilt bast van bomen en rolt door het zand. Zo houdt hij plekken in het bos open, waar licht, bloemen en insecten terugkomen.

Rond 1920 was hij in het wild uitgestorven. Alle wisenten van nu stammen af van een handvol dieren uit dierentuinen. In Nederland leeft hij weer op de Veluwe, in de Maashorst en in de duinen van het Kraansvlak. Een dier dat we kwijt waren en terugzetten, en dat het bos weer opent.

Het beeld dat ik zoek: de maker. Een wisent die zich door het struikgewas duwt, met het open land dat hij achterlaat.

Spreidingskaart wisent
Vrij levende kuddes, waaronder Kraansvlak, Maashorst en de Veluwe
IUCN Rode Lijst
  1. LC
  2. NT
  3. VU
  4. EN
  5. CR
  6. EW
  7. EX
Gevoelig

Land van water en bos

Wie er nog meer woont, van sloot tot bosrand