Gematigd woud

Bos, bosranden en heide

Een bos is geen muur van bomen maar een mozaïek. De wisent, de Europese bizon, maakt open plekken en het edelhert houdt ze open. Daarna volgen de andere dieren die in dat bos leven.

Waarom dit project

Het bos van onze streken, waar winter en zomer haaks op elkaar staan. Een natuurlijk bos is geen muur van bomen maar een mozaïek. Waait er een boom om, dan valt er licht op de grond en groeien er kruiden en struiken, tot het bos weer sluit. Die open plekken en bosranden zijn het rijkst aan leven.

Ook de heide hoort erbij. Ze ontstond toen mensen het bos kapten en er schapen lieten grazen, en zonder beheer wordt ze vanzelf weer bos. Voor de adder was dat een terugkeer naar het open landschap van na de ijstijd.

Waarom deze dieren? Samen laten ze zien hoe het bos werkt. De wisent, de Europese bizon en ooit het grootste dier van ons bos, vreet en vertrapt het open. Hij was uitgestorven en loopt nu weer op de Veluwe en in de Maashorst. Het edelhert, de koning van het bos, graast de open plekken kort. Daar leven weer andere dieren, zoals de adder. De wolf, sinds 2019 terug op de Veluwe, maakt de keten rond.

Kaart van gematigd woud in Europa — Waar het gematigd woud stopt en de taiga begint. Globaal en vereenvoudigd.

Wisent

De Europese bizon, maker van open plekken.

Meer over de wisent

De wisent, ook wel Europese bizon, is het grootste landdier van Europa. Met zijn gewicht vertrapt hij struiken, hij schilt bast van bomen en rolt door het zand. Zo houdt hij plekken in het bos open, waar licht, bloemen en insecten terugkomen.

Rond 1920 was hij in het wild uitgestorven. Alle wisenten van nu stammen af van een handvol dieren uit dierentuinen. In Nederland leeft hij weer op de Veluwe, in de Maashorst en in de duinen van het Kraansvlak. Een dier dat we kwijt waren en terugzetten, en dat het bos weer opent.

Het beeld dat ik zoek: de maker. Een wisent die zich door het struikgewas duwt, met het open land dat hij achterlaat.

Spreidingskaart wisent — Vrij levende kuddes, waaronder Kraansvlak, Maashorst en de Veluwe

IUCN Rode Lijst

LC
NT
VU
EN
CR
EW
EX

Gevoelig

Wisent silhouet op de heuvel

Edelhert

De koning van het bos.

Meer over de edelhert

Het edelhert is het grootste wilde dier van ons bos. Elk voorjaar werpt het mannetje zijn gewei af en maakt in een paar maanden een nieuw. Dat kost zoveel kalk dat hij een deel uit zijn eigen botten haalt.

In de herfst is de bronst. De herten burlen om hun harem te verdedigen, en alleen de sterkste mag paren. Door te grazen houdt het edelhert de open plekken kort, samen met de wisent.

Het beeld dat ik zoek: de burl. Een burlend hert in de koude ochtendmist, met zijn adem zichtbaar in de lucht.